Przewodnik wyborczy po Iraku (cz. 2): Główne bloki polityczne

Reuters, BBC Monitoring, AFP
W wyborach parlamentarnych 15 grudnia komisja wyborcza zarejestrowała łącznie 6655 kandydatów z 307 partii i 19 koalicji...
Opracował: Krzysztof Lalik



W wyborach parlamentarnych 15 grudnia komisja wyborcza zarejestrowała łącznie 6655 kandydatów z 307 partii i 19 koalicji. Takie rozdrobnienie sceny politycznej jest dość charakterystyczne dla rodzącego się ustroju demokratycznego. Głównymi aktorami były tutaj jednak nie tyle pojedyncze partie polityczne, co koalicje takich partii, a wśród nich pięć największych:

* Zjednoczony Sojusz Iracki
* Sojusz Kurdystanu
* Iracka Lista Narodowa
* Lista Irackiego Kongresu Narodowego
* Iracki Front Zgody


ZJEDNOCZONY SOJUSZ IRACKI - ZSI (United Iraqi Alliance - UIA, w grudniowych wyborach lista nr 555): tworzy go ponad 20 ugrupowań, z których na czele figurują dwie największe szyickie partie:

- ad-Dawa (Islamic Dawa Party - IDP) pod przywództwem premiera Ibrahima Dżaafariego; założona w 1957 roku przez Muhammada Bakira as-Sadra utrzymywała bliskie kontakty z Teheranem. W 1995 roku odłączyła się od Irackiego Kongresu Narodowego (INC), a konsultacje ze stroną amerykańską w sprawie przyszłości Iraku rozpoczęła dopiero w październiku 2002 r.

- Najwyższa Rada Rewolucji Islamskiej w Iraku (Supreme Council for the Islamic Revolution in Iraq - SCIRI, al-Majlis al-Ala lil-Thawra al-Islamija fil-Irak) pod kierownictwem Abd al-Aziza al-Hakima, brata zamordowanego w Nadżafie w sierpniu 2003 r. ajatollaha Muhammada Bakr al-Hakima, który przewodził jej od momentu powstania w 1982 roku.

Pozostałe ważniejsze ugrupowania ZSI to:

Blok As-Sadr
Frakcja Demokratyczna Al-Shabak
Organizacja Badr - wcześniej Brygady Badr, zbrojne skrzydło SCIRI w sile ok. 10 tys. wojowników, które przemianowało swą nazwę po tym jak we wrześniu 2003 roku koalicja zakazała działalności paramilitarnych grup partyjnych.
Partia Centrum
Wspólnota Sprawiedliwości
Ruch Hezbollah w Iraku
Ruch Irackich Demokratów
Muzułmański Związek Irackich Turkmenów
Partia Cnoty Muzułmańskiej
Związek Sprawiedliwości i Równości
Wolny Irak
Ruch Lojalności Turkmenów

ZSI w wyborach z 30 stycznia 2005 roku do 275-osobowego tymczasowego parlamentu zdobyła 140 miejsc.

Sojusz Iracki opowiada się za jednością państwa irackiego, wycofaniem wojsk koalicyjnych z kraju, wprowadzeniem w życie postanowień stałej konstytucji (przyjętej przez Irakijczyków w powszechnym referendum 15 października 2005 r.), a w tym również za formowaniem się rządów regionalnych w Iraku. Domaga się także przeprowadzenia gruntownej debaasyfikacji instytucji rządowych, administracji publicznej i sił bezpieczeństwa.

Według wstępnych wyników głosowań z 11 prowincji ZSI uzyskał znowu przytłaczającą większość głosów arabskich szyitów, mimo że nie doczekał się na otwarte poparcie ze strony wielkiego ajatollaha Ali Sistaniego, który jest zwolennikiem oddzielania funkcji religijnych od państwowych. Nie wiadomo jednak jeszcze czy ZSI zdobędzie większość w parlamencie potrzebną do samodzielnego rządzenia.

Ze względu na większe szanse wyborcze do Sojuszu Irackiego przyłączyło się przed grudniowym głosowaniem 30 kandydatów popieranych przez radykalnego szyickiego duchownego Muktadę as-Sadra.


SOJUSZ KURDYSTANU - SK (Kurdistan Alliance - KA, lista nr 730), pełna nazwa Demokratyczno-Patriotyczny Sojusz Kurdystanu: często w polskiej publicystyce tłumaczy się tę nazwę jako Sojusz Kurdyjski, co wbrew pozorom jest nieścisłością, gdyż taka nazwa implikuje, że jest to sojusz stricte narodowy, który grupuje tylko partie kurdyjskie. Nazwa Sojusz Kurdystanu pozostawia zaś wolne miejsce dla ugrupowań, które tworzą też inni mieszkańcy Kurdystanu irackiego, jak chociażby Turkmeni czy Asyryjczycy, co de facto ma miejsce.

Głównymi partiami w Sojuszu są dwie od lat największe partie Kurdystanu: Demokratyczna Partia Kurdystanu (DPK) (Partiya Demokrata Kurdistane) kierowana przez Massuda Barzaniego (syna legendarnego Mustafy Barzaniego), prezydenta Regionu Autonomicznego, i Patriotyczna Unia Kurdystanu (PUK) (Yekiti Nistimani Kurdistan), której przewodzi Dżalal Talabani, obecny prezydent Iraku.

Sojusz Kurdystanu tworzą poza tym:

Chaldejski Związek Demokratyczny
Komunistyczna Partia Kurdystanu
Islamska Frakcja Kurdystanu
Partia Pracy Kurdystanu
Socjalistyczno-Demokratyczna Partia Kurdystanu
Turkmeńska Partia Braterstwa / (Bractwo Turkmeńskie)

Na krótko przed grudniowym głosowaniem z Sojuszu wyłamał się Islamski Związek Kurdystanu, który z jego listy startował w styczniowych wyborach parlamentarnych. Powodem tej decyzji miały być spory wokół zbyt dużej roli DPK i PUK, jaką odgrywają one w Sojuszu i w samym Regionie Autonomicznym Kurdystanu.

Sojusz Kurdystanu utworzył drugi największy blok polityczny w tymczasowym parlamencie Iraku, podczas gdy koalicja DPK i PUK pod nazwą Narodowo-Demokratyczna Lista Kurdystanu zdobył aż 90 proc. głosów w wyborach do Zgromadzenia Narodowego Kurdystanu, które odbyły się wraz z wyborami do tymczasowego parlamentu irackiego 30 stycznia 2005 r.

SK stanowczo opowiada się za wolnością, demokracją, równością obywateli wobec prawa i innymi politycznymi i konstytucyjnymi uprawnieniami dla obywateli niezależnie od ich przynależności etnicznej, politycznej czy religijnej. Jest pod tym względem jednym z najbardziej postępowych bloków spośród znaczących sił politycznych irackiego parlamentu, patrząc z punktu widzenia ustrojowych osiągnięć zachodniej cywilizacji. To właśnie na skutek stanowczej postawy członków SK w stałej konstytucji zapisano, że choć islam jest podstawowym źródłem legislacyjnym, to żadne prawo nie może stać w sprzeczności z zasadami demokracji i elementarnymi prawami i wolnościami określonymi w tejże konstytucji (Art. 2).

Pomimo opuszczenia Sojuszu przez Islamski Związek Kurdystanu nikt raczej nie wątpi w jego kolejny sukces wyborczy, choć analitycy podkreślają, że arabscy sunnici dzięki swej aktywności wyborczej zdobędą prawdopodobnie więcej mandatów w przyszłym parlamencie kosztem m.in. Kurdów, o ile oczywiście nie rozdrobnili swych głosów na zbyt wiele partii.


IRACKA LISTA NARODOWA (Iraqi National List - INL, lista nr 731): to świecki, nacjonalistyczny blok tworzony zarówno przez sunnitów i szyitów, na czele którego stoi były pierwszy premier w tymczasowym rządzie irackim powołanym po obaleniu Husajna - Ijad Allawi (świecki szyita).

Iracką Listę Narodową z myślą o wspólnym starcie w grudniowych wyborach powołały partie świeckie, które skupiły się wokół dwóch głównych jej podmiotów politycznych: Irackiej Zgody Narodowej Ijada Allawiego i członków Irackiej Listy, która w styczniowych wyborach osiągnęła trzeci najlepszy wynik z 40 mandatami poselskimi. Do tej koalicji przyłączyły się tak znane ugrupowania jak: Iracka Partia Komunistyczna Hamidy Musa, Iraqiyun - partia byłego tymczasowego prezydenta Iraku Ghaziego al-Jawera, Niezależne Stowarzyszenie Irackich Demokratów nestora irackiej polityki Adnana al-Paczacziego, a także przewodniczący dotychczasowego parlamentu Hadżim al Hassani.

Podsumowując w skład INL wchodzą:

Arabski Ruch Socjalistyczny
Ugrupowanie Środkowego Eufratu
Frakcja Demokratyczna al-Qasimi
Niezależne Stowarzyszenie Irakijczyków
Niezależna Rada Irackich Szejków
Iracka Partia Komunistyczna
Iraqiyun (Irakijczycy)
Liga Plemion Irackich Turkmenów
Grupa Lojalności dla Iraku
Lista Narodowa
Partia Wolnej Jedności

Związek Narodowy

INL szło do wyborów z hasłem "reprezentujemy wszystkich Irakijczyków, a nie tylko jedną grupę". Jej członkowie stawiają sobie za cel zbudowanie demokratycznego, świeckiego i nowoczesnego Iraku z solidnymi siłami bezpieczeństwa i poprawnymi stosunkami z wszystkimi swoimi sąsiadami.


LISTA IRACKIEGO KONGRESU NARODOWEGO (Iraqi National Congress List - INCL, lista nr 569): trzonem tej koalicji jest Iracki Kongres Narodowy, któremu od lat przewodzi milioner Ahmed Szalabi, wicepremier w rządzie Ibrahima Dżaafariego, który - do momentu pojawienia się oskarżeń o jego działalność szpiegowską na rzecz Iranu - był faworytem Amerykanów na stanowisko premiera Iraku. Partia ta w wyborach z 30 stycznia wchodziła w skład Zjednoczonego Sojuszu Irackiego, jednakże w listopadzie wycofała się z Sojuszu na skutek sporu z niektórymi partiami, które wzywają do utworzenia państwa islamskiego w Iraku na podobieństwo Islamskiej Republiki Iranu. Odpowiedzią stało się właśnie powołanie INCL, które jest zwolennikiem pluralistycznych, demokratycznych i federalnych rządów w kraju.

Obecnie INCL tworzą:

Iracki Związek Demokratyczny
Front Wspólnych Akcji Demokratycznych
Pierwsza Partia Narodowo-Demokratyczna
Niezależna Lista
Iracki Ruch Konstytucyjny
Iracka Partia Konstytucyjna
Iracki Kongres Narodowy
Turkmeńska Partia Rozstrzygnięć

Wśród zacniejszych osobistości świata polityki w INCL znaleźli się m.in. Ali Bin al-Hussein i były członek-senior ZSI szejk Fawaz al-Dżarba.


IRACKI FRONT ZGODY (Iraqi Accord Front - IAF, lista nr 618): utworzyły go trzy partie sunnickie, które zbojkotowały styczniowe wybory:

Islamska Partia Iraku kierowana przez Tarika al-Haszimi (do niedawna przez Mohsina Abd al-Hamida); powstała w latach 60-tych jako odgałęzienie Bractwa Muzułmańskiego.
Naczelna Rada Ludu Irackiego pod przewodnictwem sunnickiego duchownego Adana al-Dulaimi.
Iracka Rada Dialogu Narodowego - wpływowy blok sunnickich partii kierowany przez Galafa al-Ulajjan.

Front wzywał sunnickich Arabów, którzy masowo zbojkotowali styczniowe głosowanie, do aktywnego udziału w ostatnich wyborach parlamentarnych.

IAF podkreśla potrzebę zakończenia okupacji Iraku ze względu na wymogi suwerenności każdego normalnego państwa i honor irackiego narodu. Dąży do powołania komisji, która dokonałaby rewizji stałej konstytucji przyjętej w październikowym referendum, oraz do przeprowadzenia "łagodnej" debaasyfikacji, czyli takiej, która uwzględniałaby tylko byłych zbrodniarzy z aparatu rządowego.

Pozostałe koalicje startujące w wyborach 15 grudnia to:

Narodowy Ruch Mezopotamii (Al-Rafidajn) - przywódca Yunadem Jusuf Kana
Ruch Demokratycznego Społeczeństwa - przywódca Hamid al-Kifai
Ruch Wolnych Oficerów i Obywateli - przywódca Nadżib al-Salihi
Związek Przyszłości Iraku - przywódca Ibrahim Bahr al-Ulum
Iracki Front Dialogu Narodowego - przywódca Saleh al-Mutlaq
Iracka Lista Pojednania Narodowego - przywódca Laith Kubba
Lista Narodu Irackiego - przywódca Mithal al-Alusi
Muzułmańska Unia Kurdystanu - przywódca Salah al-Din Muhammad Baha al-Din
Narodowa Koalicja Demokratyczna - przywódca Abid Faisal al-Sahlani
Związek Narodowców - przywódca Hatim Dżasim Mukhlis
Lista Krajowej Izby Gmin - przywódca Khadr Abd al-Aziz Hasan al-Duri
Parlament Irackich Sił Narodowych - przywódca Hazim Shaalan
Konsolidacja Niepodległości Iraku - przywódca Ali al-Dabbagh
Blok Pojednania i Wyzwolenia - przywódca Mishaan al-Dżuburi