Leyla Zana - Symbol pokojowej walki o prawa Kurdów

Opracowała:
Anna Bielecka

Leyla Zana
Leyla Zana to pierwsza Kurdyjka wybrana do tureckiego Parlamentu, która otwarcie opowiedziała się za prawami mniejszości kurdyjskiej w Turcji. W 1991 roku, po złożeniu regulaminowej przysięgi parlamentarnej w języku tureckim, dodała po kurdyjsku: „Będę walczyć by Kurdowie i Turcy mogli żyć razem w demokratycznym społeczeństwie”. W tym momencie na ramieniu miała przepaskę z kurdyjską flagą. Za te słowa została skazana na 15 lat więzienia.

Immunitet Leyli Zany nie pozwolił na jej aresztowanie przez władze tureckie przez okres trzech lat od wystąpienia na forum parlamentu. W 1994 roku Leyla Zana wraz z trójką kurdyjskich parlamentarzystów (Hatip Dicle, Orhan Dogan i Selim Sadak) wstąpiła do nowopowstałej Partii Demokratycznej. Władze tureckie zdelegalizowały patię na podstawie jej nielegalnych odwołań do sprawy kurdyjskiej. Tym samym zniosły immunitet Zany oraz jej parlamentarnych współpracowników, a następnie dokonały ich aresztowania.

Na podstawie jej inauguracyjnej wypowiedzi oraz późniejszych działań i publikacji Leyla Zana stanęła przez sądem tureckim oskarżona o zdradę. Zarzuty zostały później zredukowane do uczestnictwa w, nielegalnej w Turcji, Partii Pracujących Kurdystanu (PKK). Po nieuczciwym procesie, w oparciu o zeznania wymuszone torturami na świadkach, sąd skazał Zanę oraz współoskarżonych na 15 lat więzienia.

W 2001 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka oświadczył, iż proces Leyli Zany był nieuczciwy. To umożliwiło starania o ponowny proces dla czwórki skazanych. Parlament Europejski przyznał jej Nagrodę Sacharowa w 1995 roku, której nie mogła odebrać osobiście z powodu odbywania kary. Podczas czasu spędzonego w więzieniu Zana napisała książkę pt. „Writings from prison”. Została nominowała do Pokojowej Nagrody Nobla w 1998 roku. Amnesty International uznało Leylę Zanę za "więźnia sumienia"; i rozpoczęło kampanię na rzecz jej uwolnienia.

Od czasu ponownego rozpoczęcia procesu, sąd turecki dziewięciokrotnie odrzucał wniosek o zawieszenie uprzednich wyroków więzienia oraz o uwolnienie oskarżonych. Naciski międzynarodowe spowodowały, że Turcja zdecydowała się uwolnić Zanę wraz z jej towarzyszami. Turecki sąd apelacyjny podjął decyzję o unieważnienie wyroku na wniosek krajowego prokuratora generalnego w dniu 9 czerwca 2004 roku.

W roku 2005 Europejski Trybunał Praw Człowieka zasądził Leyli Zanie oraz skazanym wraz z nią Kurdom po 9000 Euro odszkodowania od tureckiego rządu, orzekając, że postawa władzy tureckiej stanowi pogwałcenie zasady wolności słowa.

Po uwolnieniu Leyla Zana wygłosiła przemówienie w Parlamencie Europejskim, gdzie została przyjęta owacją na stojąco. Obecnie kontynuuje działalność polityczną.

Leyla Zana urodziła się 3 maja 1961 roku w Silvan, nieopodal Diyarbakir. Jej mężem jest Mahdi Zana, który także był więźniem politycznym.

Stała się symbolem pokojowej walki o prawa polityczne i kulturalne Kurdów.



Artykuły publikowane na stronie niekoniecznie odzwierciedlają oficjalne stanowisko KCIiD.